نوسانات شدید بورس ایران در دو سال اخیر نشان می‌دهد که تحولات بازار سرمایه بیش از آنکه تابع منطق درون‌بازاری باشد، تحت تأثیر اقتصاد سیاسی و نقش متعارض دولت قرار دارد. رشد غیرمتعارف شاخص‌ها در دوران کرونا با تشویق رسمی به سرمایه‌گذاری و شکل‌گیری تصور «تضمین دولت» همراه شد و ورود گسترده سرمایه‌های خرد را رقم زد؛ اما سقوط بعدی از نیمه دوم ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به نابودی سرمایه‌ها، نارضایتی عمومی و بی‌ثباتی سیاسی انجامید. تحلیل وضعیت موجود بر چند مسئله کلیدی تأکید دارد: فرصت‌سوزی دولت در عرضه به‌موقع دارایی‌های دولتی و تأمین مالی بدون ایجاد حباب، انحصارگری و شکل‌گیری گروه‌های ذی‌نفع در بازار و مقاومت در برابر سیاست‌های ضدانحصار، ضعف تنظیم‌گری و عقب‌ماندگی مقررات از تحولات بازار، گسترش رانت‌جویی ناشی از مجوزمحوری و فساد ساختاری، پیوند خوردن سیاست‌گذاری بازار سرمایه به چرخه‌های انتخاباتی، و تداوم نقش دوگانه دولت به‌عنوان سیاست‌گذار و مالک بنگاه‌ها. راهبردهای پیشنهادی شامل بازتنظیم قواعد برای ارتقای نظارت، رقابت و شفافیت، تدوین قوانین ضدانحصار، جایگزینی مجوزدهی سخت با نظارت سخت پسینی، کاهش مزیت‌های رانتی در شرکت‌های دولتی و اصلاح سازوکار پاداش و تنبیه خصوصی‌سازی، پایان دادن تدریجی به قیمت‌گذاری دستوری، و هدایت سرمایه‌گذاران خرد به صندوق‌های سرمایه‌گذاری در محیطی رقابتی است.